تعریف بازیهای آموزشی:

فعالیتی که با میل و اختیار و باهدف سرگرمی و تفریح در اوقات فراغت انجام می شود، بازی نام دارد.
  بنابر این تعریف، بازی دارای ویژگی های زیر است:

• بازی، فعالیتی اختیاری است. کودک می تواند آن را به دلخواه خود رها کند و به فعالیت دیگری بپردازد.
• بازی برای کودک خوشایند، لذت بخش و سرگرم کننده است.
• بازی کودک  سازماندهی، ساعت کار و وقت معین  ندارد.
• در بازی از کشمکش و پرخاش خبری نیست. 

تعريفي دقيق و قطعي براي  بازي هاي آموزشي وجود ندارد. نظريه هاي كلاسيك درباره بازي كه به قبل از جنگ دوم جهاني برمي گردند، از بازي به عنوان تخليه انرژي مازاد، تفريح، پيش تمرين و... ياد كرده اند، اما پژوهش هاي سال هاي اخير نشان داده اند، بازي هاي آموزشي در تجزيه و تحليل فكري و سازمان دادن كوشش هاي خودآگاهانه براي تكامل فكر كردن بسيار مؤثرند. همچنين علماي تربيت معتقدند: استفاده از تحرك به عنوان وسيله اي براي كمك به كودكان، در از ميان بردن مشكلات يادگيري بسيار مؤثر است.

 نظريه ها ی بازی :

پروفسور ديويد كلي در مقدمه كتاب معروف خود به نام هنر استدلال، مفهوم بازي را به عنوان يك تفريح و سرگرمي قانونمند كه به وسيله يك هدف مورد توجه قرار مي گيرد، تعريف كرده است.
اين تعريف به خوبي اكثر مفاهيم بازي را دارد اما كاملاُ تمام جوانب آن را دربر نمي گيرد. براي مثال بازي هاي جنگي و ورزش هايي كه اغلب براي سرگرمي و لذت انجام نمي شوند، از اين مقوله مجزا هستند.

در بررسي هاي علمي كه توسط دكتر لودوينگ ويتگنس تين انجام گرفته است اشاره مي شود كه نمي توان مفهوم بازي را به يك نوع تعريف و مفهوم ساده بيان كرد بلكه آن بازي ها را بايد تحت قوانين و مقررات و شباهت هاي بين آنها مورد بررسي قرار داد.
در جاي ديگراستفان لينهارت مي گويد «مردم مي گويند بايد، بين بازي و زندگي واقعي يكي را برگزينند، ولي من فكر مي كنم كه اين ادعاي دوگانه بسيار خطرناك است».

بسياري از رشته هاي فني و علمي به مطالعه آثار بازي و سرگرمي پرداخته اند كه احتمال، آمار و اقتصاد از جمله اين علوم هستند.

بنابراین باید بازي هاي آموزشي را از قبل طراحي کرد و در طرح درس از پيش نوشت معمولاً همه بازي هاي آموزشي با برنامه ريزي خاص و براي نيل به هدف هاي درسي طراحي مي شوند. اين بازي ها براي سهولت انتقال مفاهيم آموزشي و تسهيل روند ياددهي - يادگيري فراگيران به كار مي روند 

 غالباً جرقه اوليه طراحي هر بازي آموزشي، به وسيله گروه ها و يادگيري آموزشي فراگيران در يادگيري يك مفهوم ذهني زده می شود. از بازي هاي آموزشي در جايگاه هاي گوناگوني در فعاليت هاي آموزشي و پرورشي كلاس هامی توان استفاده نمود ، مثلاً به هنگام ايجاد انگيزه براي شروع تدريس، استفاده از راهبردهاي ياددهي - يادگيري، به كار بستن ارزشيابي تشخيص، فعاليت هاي پس از تدريس، ارزشيابي پاياني و حتي تعيين تكليف.

در بعضی موارد علاوه بر اين كه با برنامه از پيش تعيين شده به كلاس مي رویم، ولي گاهي اوقات با توجه به شرايط خاص فكري دانش آموزان، اتفاقات خاص كلاس و يا نظرات جالب و خلاقانه دانش آموزان طرح بازي تغيير مي یابد و هنگام اجرا آن را كامل تر يا به شكلي جديدتر و حتي با طرح خاص ديگري كه مطلوب نظر بچه ها و البته مبتني بر هدف هاي درس باشد، تبديل مي شود. در واقع دانش آموزان ، هميشه بهترين مكمل براي بازي هاي آموزشي  هستند.

بعضی ها چنین فکر می کنند که همراهي بچه ها با كاربرد بازي هاي آموزشي در كلاس درس  باعث مي شود، بچه ها درس را جدي نگيرند و همه درس ها را به نوعي شبيه درس ورزش و يا هنر و كاردستي ببينند. در پاسخ به این دسته از افراد باید گفت: جديت در تدريس اين نيست كه ما در جايگاه معلم هميشه با ديواري خاص از دانش آموزان خود فاصله بگيريم يا دانش آموزان هميشه مثل انسان هايي بي روح، ساكت و آرام و بي تحرك، به حرف هاي ما گوش بدهند. مگر نه اين است كه ما مي خواهيم، فراگيرانمان را به هدف هاي آموزشي برسانيم و يادگيري عمیق وکسترده صورت بگيرد، پس چرا از دنياي ذهني آنها وارد نشويم؟
چرا خود دانش آموزان با دنياي بازي، اطلاعات خود را بهتر پردازش نكنند و به معنا و مفهوم درس پي نبرند؟

جديدترين تحقيقات نشان مي دهند، بازي هاي آموزشي جديت، اهتمام، تصميم گيري، حل مسئله، همكاري و ابتكار در يادگيري كودكان را افزايش مي دهند.

وحشت بزرگ همه همكاران آموزگار در همين است كه احساس مي كنند، با استفاده از بازي هاي آموزشي، تدريس و كلاس درس، جايگاه خود را از دست مي دهند و به شخصيت معلم خدشه وارد مي شود. در صورتي كه اگر اول براي معلم و سپس براي دانش آموزان، جايگاه بازي هاي آموزشي و هدف هاي آن بيان شود، نه تنها مشكل برانگيز نيست، بلكه دانش آموزان هيچ مرز و فرقي ميان اين فعاليت ها و ديگر فعاليت هاي آموزشي قائل نخواهند شد. 

 باید بازی های آموزشی را از کلاس درس به منزل دانش آموزان کشاند.

 يكي از دغدغه هاي ما آموزگاران اين است كه دانش آموزان در منزل مفاهيم آموزش را تكرار و تمرين كنند و وقت خود را بيهوده هدر ندهند. معمولاً دانش آموزان زرنگ و باهوش، اين كار را به طور مستقيم با مطالعه درس ها و تكرار تمرين ها انجام مي دهند. ولي مشكل ما با دانش آموزان ضعيف، با ضريب هوشي پايين و بي حوصله است كه معمولاً وقت خود را با فعاليت ها و بازي هاي بي هدف مي گذرانند. ارائه بازي هاي آموزشي از طريق آموزگار باعث مي شود، بدون اين كه از دانش آموزان خواسته شود، اين بازي ها را در منزل و با خواهر و برادر و اقوام خود تكرار كنند و غيرمستقيم درگير مفاهيم آموزشي شوند. در حين همين تفريح و تفنن است كه مفاهيم و نكات اصلي درس تكرار و تثبيت مي شوند. 

 از بازي هاي آموزشي، در ارائه تكليف به دانش آموزان خود چگونه بهره شویم؟

- در بيشتر تكاليف درسی، به نوعي استفاده از بازي وجود دارد كه تكرار محض بازي در منزل است، مثلاْساخت وسايل بازي، بازي گروهي با اعضاي خانواده و در ميهماني ها، از آن جمله اند. براي مثال، در پايه چهارم اجراي بازي حباب صابون و حل تمرينات ضرب چند رقمبا استفاده از شعر و دست زدن، بازي فايده هاي شخم زدن زمين كه توأم با حركات ساده بدني است، ساخت وسايل پازل نقشه ناهمواري هاي ايران ، ساخت كيسه كسرها و خاله بازي كردن با كسرهاي كوچك تر و مساوي و بزرگ تر از واحد، قايم باشك بازي و مساوي كردن سه كسر با مخرج نامساوي، نمايش بازي گروهي شكل سه حالت ماده ، ايستادن به شكل سلول در پايه چهارم، برخي از نمونه هاي تكاليفي هستند كه بچه ها به شكل بازي انجام مي دهند.

منابع آموزشي و پژوهشي در مورد بازي و بازي هاي آموزشي :

1. بازي و رشد كودك " تاليف مك لكان ترجمه محمدعلي احمدوند
2. بازي و رشد " ترجمه مهدي قراچه داغي،
3. بازي هاي آموزشي قبل از دبستان" تاليف مصطفي مقدم و مرحوم منوچهر تركمان
4. در كتاب يادگيري فعال ترجمه خانم فروغ تن ساز نيز خيلي جالب و متناسب با سن دانش آموزان، برخي بازيهاي آموزشي ارائه شده اند.
5. همچنين در مركز آموزش عالي فرهنگيان دارالفنون تهران، پايان نامه اي وجود دارد كه كار خانم فهيمه شمالي و براي دريافت مدرك كارشناسي می باشد. در اين پايان نامه ، صد بازي آموزشي مربوط به دوره ابتدايي جمع آوري شده است.

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

مجلس شورای اسلامی

درگاه ملی قوه قضائیه

خدمات الکترونیکی ایران

یایگاه اطلاع رسانی دولت

سامانه قوانین و مقررات

وزارت آموزش و پرورش

سیستم قدیمی

سیستم جدید

بازنشستگان

صندوق ذخیره فرهنگیان

اداره کل چاپ و توزیع کتب درسی

شبکه ملی مدارس

اداره کتابخانه و مرکز اسناد وزارت آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش