خلاقیت چیست؟ 

خلاقیت اوج توانایی تفکر بشری است که توانسته است انسان را به مرحله پیشرفت و ترقی برساند و او را در حل تمام مسائل و مشکلات زندگی یاری دهد. نمونه های خلاقیت را می توان در نقاشی روی دیوار در زمان غارنشینان، خلق یک اثر هنری، ماشین‌آلات صنعتی و آشپزی و خیاطی و ... دید .

در حقیقت خلاقیت یک مفهوم انتزاعی و پیچیده‌است. اما ابهام در معنی و مفهوم کلمه به معنی پیچیدگی خود جریان خلاقیت نیست، زیرا خلاقیت را می توان به راحتی در زندگی روزانه حس کرد و آن را لمس کرد .

اخیراً محققان و روان شناسان به بعد اجتماعی و محیطی آن توجه کرده اند و معتقدند که خلاقیت را نمی‌توان بدون توجه به ابعاد اجتماعی و محیطی آن بررسی کرد. به نظر استرانبرگ(1989) فرایند خلاقیت در ذهن شخص با متغیرهای اجتماعی رابطه دارد. واقعیت این است که به خلاقیت نمی توان با تمرکز بر یک بعد نگریست. ابعاد فردی یا محیطی نمی تواند بیانگر ماهیت خلاقیت باشند. بلکه خلاقیت از سویی نیز تابع نظام اجتماعی خلاق است. به همین دلیل خلاقیت هرگز نتیجه عمل فرد به تنهایی نیست .

تعریف خلاقیت:

از خلاقیت تعاریف مختلفی شده است. رایج‌ترین برداشت و تعریفی که محققان از خلاقیت داشته‌اند عبارتست‌از: ایجاد طرحی جدید با ارزش و متناسب (تگانو، موران و ساویر، 1991)رشد و توسعه خلاقیت، وابسته به عوامل مختلف فردی و اجتماعی مانند هوش، خانواده، ویژگیهای شخصیتی و غیره و غلبه بر موانع مختلف فردی و اجتماعی مانند ترس از شکست، قوانین محدود کننده و غیره است. (رایت، 1987)

هر چند توانایی تفکر خلاق بطور بالقوه در انسان به ودیعه نهاده شده است اما ظهور آن مستلزم پرورش آن‌است. اگر به کلاسهای درسی و عملکرد معلمان در جامعه خود نظری بیندازیم، علیرغم آنکه بسیاری از معلمان افرادی علاقمند و پرتلاش هستند، نه تنها در برانگیختن قوای خلاقانه دانش‌آموزان هیچگونه موفقیتی ندارند، بلکه آگاهانه یا ناآگاهانه این توانایی را تضعیف و حتی نابود می‌کنند. مسلماً عملکرد معلمان از سایر مسائل نظام آموزش و پرورش جدا نیست و متأثر از شرایط حاکم بر نظام آموزشی ماست.

عوامل و موانع مؤثر بر پرورش خلاقیت:

عوامل و موانع را می‌توان به دو دسته کلی فردی و محیطی تقسیم کرد. منظور از عوامل و موانع فردی آن دسته از عوامل و موانعی است که ناشی از ویژگیهای فردی و شخصی است و عوامل و موانع محیطی مربوط به موقعیتهایی که فرد در رابطه با دیگران است. در مطالعه آمابیل (1988) بعضی از عوامل محیطی خلاق عبارتند از:

1-آزادی

2-منابع کافی

3-وقت کافی

4-جو مناسب

۵-طرح تحقیق مناسب

6-فشار (هارگریوز 2000 ).

 موانع محیطی شامل :

1.جو نامساعد

2.محدودیت‌ها

3.ارزیابی و فشار

4.رقابت

5.منابع ناکافی

6.طرح تحقیق ضعیف

  عوامل فردی مطلوب نیز شامل:

1-ویژگیهای شخصیتی متنوع

2-خودانگیزی

3-تواناییهای شناختی خاص

4-تمایل به خطر کردن

5-تخصص در رشته

6-تجارب متنوع

موانع فردی شامل:

1-عدم انگیزه

2-عدم مهارت یا تجربه

3-عدم انعطاف

4-انگیزه خارجی

5-عدم مهارت اجتماعی (هی و کوآ 1999 )

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

مجلس شورای اسلامی

درگاه ملی قوه قضائیه

خدمات الکترونیکی ایران

یایگاه اطلاع رسانی دولت

سامانه قوانین و مقررات

وزارت آموزش و پرورش

سیستم قدیمی

سیستم جدید

بازنشستگان

صندوق ذخیره فرهنگیان

اداره کل چاپ و توزیع کتب درسی

شبکه ملی مدارس

اداره کتابخانه و مرکز اسناد وزارت آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش