به طور حتم، در عرصه ي انقلاب اطلاعاتي، تحول آموزش وپرورش، به دليل نقش مهمّي كه در پرورش مغزهاي خلاق انسان هاي فردا و سرمايه هاي آينده ي كشور دارد؛ اهميت ويژه اي يافته است. از آنجا كه همواره در عرصه ي تحول، جوامعی بقاء خود را حفظ كرده اند كه ضرورت همگام شدن با تغييرات را  پذيرفته اند؛ و با توجه به اينكه امروز، بشر در جايي قرار دارد كه اطلاعات قدرت است و پذيرش الزامات جامعه اطلاعاتي يك ضرورت، همگام شدن با فهم و استفاده از اطلاعات يا كسب سواد اطلاعاتي، يك الزام محسوب مي شود.

     ماموريت آموزش و پرورش امروز، تربيت دانش آموز پژوهنده و آماده كردن او براي ورود به دوران ديگري به نام عصر اطلاعات است و از آنجا كه پژوهندگي، اصلي ترين ويژگي نيروي انساني اين دوره است؛ بنابراين آموزش و پرورش بايد تربيت دانش آموز پژوهنده را در دستور كار خود قرار دهد. دانش آموز پژوهنده، فردي خلاق است كه مهارت هاي لازم در، چگونه آموختن، درست انديشيدن و به كار گرفتن منابع موجود براي نيل به هدف را كسب كرده است. مهارت چگونه آموختن، زيرساخت يادگيري هاي بعدي است. در اين بستر است كه امكان تلفيق داده ها و خلق دانايي پديد مي آيد و بدون اين ساخت، آموخته ها جزايري منفك از هم و بدون زايش خواهند بود كه منجر به بصيرت و فرهيختگي نخواهد شد و شعار تعليم و تربيت امروز، يعني" آموختن را بايد آموخت" ناظر بر همين امر است (قديري بشر دوست، 1382).  "ويسي"(Vasy،2002) معتقد است؛"اگر يكي از هدف هاي مهم تعليم وتربيت را پرورش دانش آموز پژوهنده بدانيم، بهترين رويكرد در تحقيق، رويكردي است كه دانش آموزان را به سوي بهترين اطلاعات هدايت كند. اين اطلاعات از هر كجا كه مي خواهند بدست آيند و به هر صورت كه مي خواهند باشند". وي اعتقاد دارد كه در جريان جستجو و دستيابي به اطلاعات، بايد با توجه به شرايط و اقتضائات محيط پيش رفت و با استفاده از تمام امكانات موجود روند كاوشگري را دنبال كرد (عطاران ، 1383).

     روند تحوّلات در سطوح مختلف آموزشي در دو دهه اخير وابسته به افزايش تقاضاي ورود به نظام هاي آموزشي، توسعه فناوريهاي ارتباطي، ضرورت توسعه منابع انساني، تغييرات سريع فناوري، انباشت دانش و اطلاعات و دگرگونيهاي اجتماعي بوده و منجر به بروز چالش هاي جدي و تغيير در نقش نهاد ها و مراكز آموزشي در هزاره جديد شده ‌است. دگرگوني هاي شگرف آموزشي و حركت آن به سوي همگاني شدن و تأويل‌هاي ناشي از نياز عمومي به آموزش، ديدگاه جديدي در توسعة آموزش پديد آورده ‌است كه تحت تأثير انقلاب اطلاعات و پارادايم فناوري اطلاعات منجر به افزوده‌ شدن وجهي جديد به منشور آموزش شده‌ است كه توسعة اطلاعاتي نظام آموزشي از ضروريات آن است (منتظر، 1381).

‌     در فرایند دسترسی به اطلاعات و استفاده از آن فرد نیازمند است بداند چه اطلاعاتی، در چه زمانی، چه مکانی، برای چه هدفی و با چه روشی باید به دست‌آید و به کار رود برای پاسخ به این چند " چه " افراد به مهارت هایی مانند تجریه و تحلیل نیاز، شناخت منابع اطلاعاتی، توان جستجوی آنها‌، ارزیابی آنها، سازماندهی اطلاعات به دست آمده با هدف استفادۀ مؤثر از آنها نیاز دارند. از آنجا که سواد اطلاعاتی مهارتی است که برای بقا در عصر اطلاعات و فناوری‌های اطلاعاتی و ارتباطي لازم می‌باشد.

بر اساس تعریف های انجام شده تا حدودی می‌توان از دیدگاه کاربردی این مهارت را شامل مجموعه‌ای ازمهارت های مشخص‌تر که موارد استفاده عینی دارد مورد توجه قرار داد. دویل( Doyle 1992) این کاربردها را به صورت زیر مطرح می‌کند :

 باسواد اطلاعاتی فردی است که می‌تواند : درک کند که اطلاعات دقیق و کامل زیربنای تصمیم گیری هوشمندانه است. نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص دهد. بر اساس نیاز اطلاعاتی خود سؤال هایی را تدوین کند. منابع بالقوه اطلاعات را شناسایی کند. راهبردهای موفقیت آمیزی برای جستجو تدوین کند. منابع اطلاعاتی را اعم از رایانه و غیره به دست آورد. اطلاعات را ارزیابی کند. اطلاعات را برای کاربرد های بعدی سازماندهی کند. اطلاعات جدید را در مجموعه دانش موجود خود ادغام نماید.

از این رو وجوه چند عامل در شخص با سواد اطلاعاتی، ضروری است :

اولاً : شخص باید به دنبال دانستن باشد و از مهارت های تجزیه وتحلیل (تفکرتحلیلی) برای قاعده ‌مند کردن   سؤال های خود بهره جوید.

ثانیاًَ : فرد باید مهارت لازم جستجو را برای پاسخ به سؤال ها از روش های مختلف داشته باشد.

ثالثاً : هنگامی که فرد به درستی تشخیص داد به دنبال چیست، توانایی دسترسی به آن را داشته باشد (پریرخ، 1386).

 با کسب مهارت های جستجو و ارزیابی صحیح اطلاعات، فرد در هر موقعیت بوجود آمده توانایی حل مسئله را به طور مستقل خواهد ‌داشت. چنین کسی یادگیرنده‌ای مادام العمر خواهد ‌بود. بر این اساس می‌توان یادگیری مادام العمر را یکی از نتایج بلافصل سواد اطلاعاتی دانست (بردستانی، 1382).

    باسواد اطلاعاتی علاوه بر اینکه به عنوان یادگیرندۀ مادام العمر فعالیّت می‌کند، به یادگیرنده ی فعال نیز تبدیل می‌شود که از نظر میزان خلاقیّت و سودمندی، با فراگیران منفعل دیگر بسیار تفاوت خواهد ‌داشت چرا که مسئولیت یادگیری را برعهده می‌گیرد و خود به طور مستقل به دنبال حل مسائل گام برمی‌دارد.

تأثیر و میزان اهمیّت سواد اطلاعاتی در فرایند زندگی اجتماعی، بسته به سطح دانش عمومی، پیشرفت‌های دانش جهانی و نیازی است که جامعه ی پژوهشگران و محصلان احساس می‌کنند (همت آبادی، موسوی پور، حری، 1386). چنان چه بپذیریم که تک تک افراد یک جامعه در رشد و سعادت آن نقش اساسی دارند، می‌توان استدلال کرد که برای آن که هر یک از اعضای جامعه بتواند از اطلاعات در زندگی حرفه‌ای و شخصی خود بهره‌ مند شود کسب سواد اطلاعاتی یک نیاز اساسی برای همه به شمار می‌رود. در بیشتر کشورهای پیشرفته تمامی ارگان ها، کتابخانه ها‌، مراکز اطلاع رسانی و مراکز آموزشی تقویت سواد اطلاعاتی در جامعه تحت پوشش خود را یکی از اهداف خود قرار داده‌اند که این امر در مراکز آموزش عالی بیشتر نهادینه شده است. چرا که کسب مهارت های سواد اطلاعاتی فرصت‌های فراگيران برای یادگیری خود اتکایی را دو چندان می‌کند و آنان با استفاده از طیف وسیعی از منابع اطلاعاتی به منظور افزایش دامنه‌ دانش خویش می‌پردازند، سؤال های آگاهانه می‌پرسند و قدرت تفکر خود را برای پیشبرد هر چه بیشتر یادگیری خود اتکایی تقویت می‌کنند. نظام آموزشي هر كشور باید فراگيران را نه فقط برای کار در یک رشته خاص، بلکه برای یادگیری مادام‌ العمر آموزش دهد. بنابراین تلفیق سواد اطلاعاتی در تمامی   برنامه های درسی، مقاطع مختلف تحصيلي چه در آموزش عمومی و بالاتر نیاز جدی به شمار می‌آید ( قاسمی، 1385).

استفاده از مطلب با ذکر منبع بلامانع است.

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

مجلس شورای اسلامی

درگاه ملی قوه قضائیه

خدمات الکترونیکی ایران

یایگاه اطلاع رسانی دولت

سامانه قوانین و مقررات

وزارت آموزش و پرورش

سیستم قدیمی

سیستم جدید

بازنشستگان

صندوق ذخیره فرهنگیان

اداره کل چاپ و توزیع کتب درسی

شبکه ملی مدارس

اداره کتابخانه و مرکز اسناد وزارت آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش