همه ساله با برگزاری نمایشگاه هایی تحت عنوان پژوهش دانش آموزی در مدارس و مناطق آموزش و پرورش شاهد فعالیت های دانش آموزان و آموزگاران در این زمینه می باشیم، روال معمول این فعالیت هادر اغلب موارد به گردآوری اطلاعات در ارتباط با یک موضوع محدود شده و سپس اطلاعات در قالب مجلدات در نمایشگاه ها و یا اجرای کنفرانس علمی توسط دانش آموزان صورت می پذیرد.

 برای اینکه بدانیم فعالیّت های انجام شده و تلاش های صورت گرفته  فاقد نقص بوده وبه طور صحیح صورت پذیرفته است، بهتر است با پاسخ دادن به سوالات ذیل به نقیصه های موجود در روال یاد شده پی ببریم:

  ۱- آیا دانش آموزان برای جمع آوری اطلاعات راهنمایی می شوند و در این موارد آموزش دیده اند.

  ۲- آیا موضوعات تحقیق، دغدغه های دانش آموزان را تشکیل می دهد و یا جزئی از علاقه مندی هایشان است؟

  ۳- آیا برای یافتن موضوعات، نیازسنجی از دانش آموزان به عمل آمده و سپس آنان برای انتخاب مناسب ترین موضوع از نظر خودشان، به مطالعه بانک ایده های به دست آمده هدایت شده اند؟

  ۴- آیا جمع آوری اطلاعات بدست آمده در حد توان دانش آموزان بوده است؟یا اینکه آنان برای انجام آن،از کمک های بزرگسالان دیگر استفاده نموده اند؟

با کمی تامل در زمینه سوالات ذکر شده، می توان بیان داشت که در واقع تمام مراحل پژوهش، از نیازسنجی تا نحوه جمع آوری اطلاعات و ارائه ی گزارش، همه در بینش، نگرش و دانش، دانش آموزان محقق تاثیرگذار است. 

به منظور رفع مواردی که در ارتباط با انجام فعالیّت پژوهشی به آن اشاره شد، خوب است به توضیحات بیشتری در این زمینه بپردازیم.

 آیا آن چه که دانش آموزان انجام می دهند، پژوهش است؟ یا به عبارت دیگر، هنگامی که با جمع آوری صرف اطلاعات روبرو هستیم، می توانیم آن را پژوهش تلقی نمائیم؟ در پاسخ به این سئوال باید بگوییم جمع آوری اطلاعات فقط یکی از مراحل انجام تحقیق است.برای روشن شدن موضوع، مثالی می آوریم: وقتی دانش آموزی در مورد فواید گیاهان اقدام به جمع آوری اطلاعات نموده و آن را در قالب یک گزارش پژوهشی ارائه می نماید،در واقع می توان آن را به عنوان یک فعالیت پژوهشی پذیرفت و یا این که بهتر است در نمایشگاهی تحت عنوان، نمایشگاه آثار مربوط به مهارت جمع آوری اطلاعات دانش آموزان ارائه نمود. از آنجا که این مرحله از تحقیق در بین مدارس و اولیا دانش آموزان با استقبال خوبی مواجه بوده است، مشاهده می گردد که بسیاری از مراکز ارائه خدمات رایانه ای  با دریافت هزینه هایی، به جست و جو و تهیه ی مقالاتی در رابطه با موضوع مورد درخواست اقدام کرده و آن را در اختیار دانش آموزان و خانواده ی وی که به احتمال زیاد مسئولیت تهیه و تنظیم مقاله متوجه آنان بوده است،قرار می دهند.لذا این کار نه تنها یک پژوهش بعمل آمده از سوی دانش آموز تلقی نشده بلکه هدف ما را نیز از انجام آن مورد سئوال قرار می دهد و بهتر است معلمین این سئوال را ایجاد نمایند که مقصود از انجام این فعالیت ها چیست؟ و دانش آموزان توجیح شوند که هدف کسب مهارت جمع آوری اطلاعات توسط آنان است، نه تهیه حاضر آمده یک مقاله.

ازطرفی، آیا تاکنون وادار شده اید در مورد موضوعی که هیچ علاقه ای به آن نداشته اید، مطالعه یا تحقیق نمائید؟ آیا مجبور شده اید برنامه ای کاملاً تخصصی را که خارج از توان درک شما بوده است، برای ساعت ها تماشا کرده و سپس گزارشی از آن ارائه نمائید؟ اگر چنین موقعیتی برای شما پیش آمده است، در این صورت، حتماً از آن به عنوان کاری که وقت زیادی را از شما هدر داده و نتیجه ای نیز نداشته است، یاد می کنید.

برای اینکه چنین حالتی برای دانش آموزان در انجام یک تحقیق و ارائه گزارشی از آن بوجود نیاید بهتر است، معلم در طراحی آموزشی خود در رابطه با موضوع مورد نظر،نیازسنجی نموده و با نظر دانش آموزان و بر اساس علائق آنان اقدام به طرح موضوع پژوهش نماید. 

پس ازانتخاب موضوع، آموزش دانش آموزان برای چگونگی انجام کار آغاز می شود. در این مرحله، معلم لازم است دانش آموزان را توجیح نماید که از چه منابعی می توانند اطلاعات لازم را گرد آوری نمایند( معرفی منابع اینترنتی و چگونگی دریافت اطلاعات از آن، معرفی کتابخانه ها، معرفی افراد و...). 

در ادامه، نحوه جمع آوری اطلاعات یا راه های دریافت مطالب باید مورد نظر معلم قرار گرفته و به دانش آموزان نیز آموزش داده شود. برای مثال، چه سئوالاتی را باید بپرسند؟ چه مطالبی از اهمیت بیشتری برخوردار است؟ چگونه آنها راتشخیص دهند و ... 

یکی از راه هایی که می تواند کمک معلّمین ودانش آموزان در این زمینه باشد، آشنایی آنان با مهارت سواد اطلاعاتی و باسواد اطلاعاتی است. از این رو معلمین می بایست ضمن آشنایی خود با این مهارتها، دانش آموزان را نیز با این مهارتها آشنا ساخته، تا آنان بتوانند با استفاده از این مهارتها نسبت به کسب و جمع آوری اطلاعات لازم خود اقدام نمایند.

برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه کارگاه آموزشی روش تحقیق و پژوهش میتوانید  اینجا  کلیک کنید.

استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

مجلس شورای اسلامی

درگاه ملی قوه قضائیه

خدمات الکترونیکی ایران

یایگاه اطلاع رسانی دولت

سامانه قوانین و مقررات

وزارت آموزش و پرورش

سیستم قدیمی

سیستم جدید

بازنشستگان

صندوق ذخیره فرهنگیان

اداره کل چاپ و توزیع کتب درسی

شبکه ملی مدارس

اداره کتابخانه و مرکز اسناد وزارت آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش