سواد چند رسانه ای یکی از مهارتهای لازم برای تکنولوژیست های آموزشی است که در ذیل مختصری به آن می پردازیم:

مقدمه

يادگيري تحت تاثير عوامل مختلفي قرار دارد . نظام آموزشي با هدف ايجاد يادگيري موثرو پايدار ، همه عوامل را در حد امكان بررسي نموده و با تغيير دادن متغيرهاي مختلف سعي در تحقق اين هدف دارد . از ميان عوامل يادشده ، رسانه هاي آموزشي چنانچه به گونه اي مناسب طراحي شده باشند و متناسب با اهداف آموزشی طراحی شده باشند به افزايش بازده سيستم آموزشي كمك مي كنند . تكنولوژي آموزشي به عنوان رشته اي كه از تحقيقات علوم مختلف به ويژه روانشناسي تربيتي و ارتباطات بهره مي گيرد زمينه اي است براي طراحي بهينه ي رسانه هاي آموزشي ، تا در نهايت به يادگيري موثر و پايدار بيانجامد .

به موازات تكنولوژي آموزشي زمينه هايي چون تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات نیز آموزش را متحول نموده و ضرورت مهارت هاي جديدي را محسوس مي سازد . تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات دريچه اي نوين به سوي يادگيري و آموزش بر روي اجتماعات انساني گشوده است و منجر به تغييرات اساسي و عمده اي در آموزش و يادگيري شده است . از قبیل :

ارائه اطلاعات فراوان و مناسب ، فهم و ادراك و تصور دانش آموزان از جهان را دگرگون مي سازد .

تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات(ICT ) به مهارت هايي اشاره دارد كه به دانش آموزان ،معلمان ،مديران ،كاركنان و ديگر افراد حرفه اي در آموزش كمك مي كند . ازICT براي حمايت از يادگيري و تدريس و رشد معلمان و كاركنان استفاده مي شود .

افزايش مهارت هاي ICT و پتانسيل هاي تكنولوژي ، امروزه يكي از مهمترين اهداف برخي از برنامه هايي است كه به صورت حضوري و غير حضوري و حتي به صورت برخط(Online )طراحي و اجرا مي گردد. ضرورت و اهميت ICT فراوان مورد بحث قرار گرفته و ازجمله به يادگيري مهارت هاي قابل انتقال به محيط كار ، قدرت نو آوري و خلاقيت ، يادگيري براي زند گي اجتماعي با ديگران اشاره شده است .

براي توسعه ي ICT در آموزش و پرورش شرايط و تمهيداتي را بايد در نظر داشت كه برخي ازآنها عبارتند از :

1) آموزش ICT به كارشناسان ، دبيران و معلمان و مديران آموزش و پرورش

2) فراهم آوردن نيازهاي نرم افزاري آموزش و پرورش ، مدارس و مراكز مرتبط

3) فراهم آوردن بستر سخت افزاري مورد نياز

4) همگام بودن با دانش مرتبط روز

به منظور توسعه ي ICT در كشورهاي مختلف برنامه هاي گوناگوني طراحي و اجرا شده است . در ايران برنامه ي توسعه كشوري فنآوري اطلاعات وارتباطات موسوم به تكفا از برنامه هاي مهم و اساسي دولت در زمينه ي توسعه ، گسترش و كاربردي ساختن تكنولوژي اطلاعات به شمار مي رود.

در برنامه ريزي درسي بر مبناي ICT بايستي به بكارگيري آموزش رايانه محور( CBT) ، همچنين به طراحي سبكهاي جديد آموزش براي بهره گرفتن از چند رسانه اي هاي آموزشي پرداخت . در برنامه هاي درسي بر مبناي ICT ، نوع نرم افزار قابل دسترس و كاربرد تعداد و نوع رايانه هاي قابل دسترس براي دانش آموزان و معلمان به عنوان    ملا كهايي براي ارزشيابي مورد استفاده قرار مي گيرد

به عنوان زير مجموعه اي از تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات در آموزش ، بحث يادگيري الكترونيكي مطرح مي گردد . استفاده از تكنولوژي كامپيوتر به اين نوع يادگيري كمك فراواني كرده است . آموزش الكترونيكي نيازمند مهارت هايي است كه دانش آموزان ، معلمان ، طراحان برنامه هاي درسي و مواد آموزشي بايستي آنها را دارا باشند . اين مهارت ها متنوع بوده و در مجموع آن را سواد رسانه اي مي ناميم . سواد رسانه اي چيزي بيش از مصرف اطلاعات است فردي كه سواد رسانه اي دارد توانايي دسترسي ، تحليل ، ارزشيابي و انتقال اطلاعات در شكل هاي مختلف چاپي و غير چاپي را دارا است .

انواع مختلفي از سواد مطرح شده است كه برخي با سواد رسانه اي نزديكي بيشتري دارند . از جمله مي توان به سواد ديداري (دبس،1969) ، سواد الكترونيكي (ميلث ، 1993) ، سواد كامپيوتري (گاتري و ريچاردسون ، 1995) ، سواد ديجيتالي (گيلستر، 1997) وسواد چند رسانه اي (كلنر، 1998) اشاره كرد.در اين جا ما قصد داريم درباره ي سوادچند رسانه اي به بحث بپردازيم.

سوادچند رسانه اي در حقيقت مجموعه اي از سواد هاي رسانه اي است . چند رسانه اي تركيبي از متن ، گرافيك ، صوت و تصويرو انيميشن مي باشند كه به وسيله ي كامپيوتر ارائه شده و عنصر تعامل را نيز دارا هستند .عنصر تعامل به كاربر اجازه مي دهد تا هنگام يادگيري فعال بوده و با رسانه ي آموزشي ايجاد ارتباط نمايد با استفاده از سيستم هاي چند رسانه اي توسعه دهندگان سيستم هاي كامپيوتري مي توانند روشهاي انتقال اطلاعات را تغيير داده و ايده هاي خود را با تكنولوژي هاي جديد چند رسانه اي پياده سازند و كاربران نيز قادر خواهند بود به روشهاي ديداري و شنيداري به شكل محاوره اي با سيستم ها ارتباط برقرار نمايند

ویزگیهای چند رسانه ای:

از چند رسانه اي ها براي آموزش دروس مختلفي چون علوم و رياضيات استفاده مي شود . همان طور كه قبلاً نيز بيان شد ، لازمه ي گسترش تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات در آموزش استفاده از چند رسانه اي هاي آموزشي و سيستم هاي چندرسانه اي است . تنها دسترسي به كامپيوتر و چندرسانه اي ها در مدارس براي يادگيري اثر بخش دانش آموزان كافي نيست ، بلكه بايد فعاليت هايي براي تمرين در اين زمينه صورت گيرد ومنابع لازم و مناسب كه به گونه اي حرفه اي توليد شده اند مورد استفاده قرار گيرد .

جذابيت برنامه ها ی چند رسانه اي بسيار زياد است . از اين كشش مي توان در جهت ايجاد و حفظ انگيزه ي يادگيري در يادگيرندگان استفاده كرد . البته در تهيه و توليد چند رسانه اي ها بايستي به عوامل مختلفي از قبيل ويژگيهاي يادگيرندگان ، نيازهاي يادگيري ، امكانات موجود و اصول يادگيري توجه داشت . بهتر است براي كودكان و نوجوانان از برنامه هايي استفاده شود كه جنبه بازي و سرگرمي دارند و بدين ترتيب اجبار به يادگيري به تفريح و سرگرمي تبديل مي شود .

تحقيقات مختلفي در زمينه ي چند رسانه اي هاي آموزشي صورت گرفته است . نتايج حاصل از تحقيقي كه درباره يادگيري از طريق چند رسانه اي هاي آموزشي صورت گرفته است نشان مي دهد دانش آموزان به آساني از طريق محيط چند رسانه اي ياد مي گيرند ، حتي اگر قبلاً سواد چند رسانه اي كمي داشته اند .

همچنين محيط هاي چند رسانه اي طراحي شده توسط دانش آموزان به ايجاد محتوايي مي انجامد كه انگيزش يادگيرندگان را بالا مي برد و دانش آموزان در ساختن چند رسانه اي ها به خاطر فقدان مهارت هاي كامپيوتري دچار ناكامي نمي گردند .

برخي نيز معتقدند اگر شاگردان شانسي براي لمس صفحه كامپيوتر تا هنگام ترك خانه براي شركت در آموزش نداشته باشند اين كمبود تجربيات عملي قبلي مشكلاتي را ايجاد مي نمايد. علت آن كه چند رسانه اي ها يادگيري را افزايش مي دهند آن است كه افراد تنها 20 درصد از آنچه را كه مي بينند ، 30درصد از آن چه را كه مي شنوند ، 50 درصد ازآنچه را كه مي بينند و مي شنوند ياد مي گيرند ، حال آن كه اگر آنچه را كه مي بينند و مي شنوند ، همزمان انجام دهند يادگيري آنها به 80 درصد افزايش مي يابد . چند رسانه اي ها با فراهم آوردن تجارب پويا باعث افزايش سرعت يادگيري مهارت هاي پايه مي گردند .

سواد چند رسانه اي به عنوان مجموعه اي از سوادهاي رسانه اي مهارتي است كه مورد نياز همه افراد مرتبط با امر آموزش مي باشد . بدين معنا كه دانش آموزان ، معلمان ، مديران و طراحان آموزشي و همچنين تكنولوژيست هاي آموزشي به عنوان طراحان رسانه هاي آموزشي به اين مهارت ها نياز دارند . البته سواد چندرسانه اي براي افراد مختلف فرق مي كند . مسلماً آنچه دانش آموزان از سواد چندرسانه اي نياز دارند با آن چه نياز معلمان و تكنولوژيست هاي آموزشي است با يكديگر تفاوت مي كند . در اين مقاله ما سواد چند رسانه اي را در ارتباط با تكنولوژيست هاي آموزشي مورد بررسي قرار مي دهيم .

مهارت مورد نياز تكنولوژيست هاي آموزشي را به طور قراردادي مي توان به شكل زير دسته بندي كرد :

• درك مفاهيم چند رسانه اي
• توانايي استفاده از چند رسانه اي
• توانايي طراحي و توليد چند رسانه اي ها

اين مهارت ها به عنوان شاخص هايي براي سواد چند رسانه اي مورد استفاده قرار مي گيرد . ضرورت آموزش اين سواد به تكنولوژيست هاي آموزشي كاملاً مشخص بوده و شاهد اين ادعا كتابها و سايتهايي است كه امروزه براي تحقق اين امر در دسترس قرار دارد .

پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری

پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری

مجلس شورای اسلامی

درگاه ملی قوه قضائیه

خدمات الکترونیکی ایران

یایگاه اطلاع رسانی دولت

سامانه قوانین و مقررات

وزارت آموزش و پرورش

سیستم قدیمی

سیستم جدید

بازنشستگان

صندوق ذخیره فرهنگیان

اداره کل چاپ و توزیع کتب درسی

شبکه ملی مدارس

اداره کتابخانه و مرکز اسناد وزارت آموزش و پرورش

سند تحول بنیادین آموزش و پرورش